دانشگاه تبریز پژوهش های کاربردی در گیاهپزشکی 2383-1855 15 1 2026 03 21 Evaluation of the effect of carbon, nitrogen sources, and moisture levels on optimizing gibberellic acid production by Fusarium fujikuroi in solid and submerged culture systems ارزیابی تأثیر منابع کربن و نیتروژن، سطوح رطوبت بر بهینه‌سازی تولید جیبرلیک‌اسید توسط قارچFusarium fujikuroi در سیستم‌های کشت جامد و مایع 1 13 21732 10.22034/arpp.2026.21732 FA فاطمه رحیمی گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان، ایران ابراهیم صداقتی گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان، ایران حسین علایی گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان، ایران رزا درگاهی مرکز تحقیقات پسته، موسسه تحقیقات علوم باغبانی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رفسنجان، ایران Journal Article 2025 11 05 <em>Fusarium</em> <em>fujikuroi</em> is recognized as a primary natural source of bioactive gibberellic acid hormone production. The present study investigates the effects of organic nitrogen sources and inorganic carbon at different moisture levels on the production of gibberellic acid by <em>F.</em> <em>fujikuroi</em> (isolate 134), isolated from North Khorasan province, Iran. The optimization of gibberellic acid production was carried out in two culture systems, solid and submerged, and through successive screening steps. Qualitative evaluation of the metabolite was carried out using spectroscopic methods. In solid culture, four organic substrates were investigated, with soybean meal yielding an average production of 16.66 mg/g, significantly outperforming the others due to its high protein content and good degradability. The other three substrates (citrus pulp, rice bran, and wheat bran) were not significantly different. Also, the effect of initial moisture content (5, 10, 15, and 20 mL) showed that 10 mL of water was the most optimal level. In submerged culture, among the four carbon sources, including glycerol, glucose, mannitol, and molasses, mannitol was the most effective, followed by molasses, glycerol, and glucose, respectively. This study provides practical and cost-effective solutions for the industrial production of gibberellic acid by identifying the best isolate (134), inexpensive substrate (soybean meal), carbon source (mannitol), and optimal moisture conditions (10 mL). Increasing the yield of the superior strain by using genetic methods, developing the production process on a semi-industrial scale through simultaneous optimization of key factors and the use of a bioreactor, evaluating the effectiveness of the final product on target plants, and ensuring the biosafety of the industrialized strain are among the proposed solutions for future research. قارچ  <em>Fusarium</em> <em>fujikuroi</em> به عنوان یکی از منابع اصلی تولید هورمون جیبرلیک اسید زیست فعال شناخته می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر منابع نیتروژن آلی و کربن معدنی در سطح رطوبت متعدد بر تولید جیبرلیک‌اسید توسط جدایه 134 این قارچ، جداسازی شده از استان خراسان‌شمالی، می‌پردازد. فرآیند بهینه‌سازی تولید جیبرلیک‌اسید در دو سیستم کشت جامد و مایع و طی مراحل غربالگری متوالی انجام شد. ارزیابی کیفی متابولیت با روش‌ طیف‌سنجی صورت گرفت. در کشت جامد، چهار بستر آلی (کنجاله سویا، تفاله مرکبات، سبوس گندم و سبوس برنج) بررسی شد که کنجاله سویا با میانگین تولید 16/66 میلی‌گرم بر گرم، به طور معنی‌داری به دلیل محتوای پروتئین بالا و قابلیت تجزیه مناسب، بهترین عملکرد را داشت. سه بستر دیگر از نظر آماری تفاوت معنی‌داری نداشتند. همچنین، تأثیر سطوح مختلف رطوبت اولیه (20، 10،15 و 5 میلی‌لیتر) نشان داد که تیمار ۱۰ میلی‌لیتر آب بهینه‌ترین سطح بود. در کشت مایع، از میان چهار منبع کربن (گلیسرول، گلوکز، مانیتول و ملاس)، مانیتول مؤثرترین بود و پس از آن به ترتیب ملاس و گلیسرول و گلوکز قرار گرفتند. این مطالعه با شناسایی بهترین جدایه (134)، بستر ارزان (کنجاله سویا)، منبع کربن (مانیتول) و شرایط رطوبتی بهینه (۱۰ میلی‌لیتر)، راهکارهای عملی و مقرون به صرفه‌ای را برای تولید صنعتی جیبرلیک‌اسید ارائه می‌دهد. افزایش بازده سویه برتر با به‌کارگیری روش‌های ژنتیکی، توسعه فرآیند تولید در مقیاس نیمه‌صنعتی از طریق بهینه‌سازی همزمان فاکتورهای کلیدی و استفاده از بیورآکتور و ارزیابی اثربخشی محصول نهایی روی گیاهان هدف و تضمین ایمنی زیستی سویه صنعتی‌شده از راهکار­های پیشنهادی برای پژوهش ­های آتی می­ باشد.  https://arpp.tabrizu.ac.ir/article_21732_b6569ecdf4644eb8d6fc5b0bf0690b30.pdf