دانشگاه تبریز پژوهش های کاربردی در گیاهپزشکی 2383-1855 14 4 2025 12 22 فعالیت لاروکشی اسانس‌های زیره سبز (Cuminum cyminum) و شوید (Anethum graveolens) علیه بید آرد Ephestia kuehniella: سنجش‌های سمیت و بیوشیمیایی Larvicidal activity of essential oils from Cuminum cyminum and Anethum graveolens against Ephestia kuehniella: toxicity and biochemical assays 357 371 20957 10.22034/arpp.2025.20957 FA مرتضی شهریاری بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، ایران نجمه صاحب زاده گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاوری، دانشگاه زابل، زابل، ایران آرش زیبایی گیاهپزشکی، دانشکده علوم کشاوری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران منصور سارانی بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، ایران نجمه ملاشاهی بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، ایران Journal Article 2025 07 26 ترکیبات گیاهی به دلیل پتانسیل‌شان در کنترل آفات، به طور فزاینده‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرند. برخی ترکیبات گیاهی، از قبیل اسانس‌ها، بر هضم و فرآیندهای متابولیکی حشرات گیاهخوار تأثیر می‌گذارند. در پژوهش حاضر اثرات اسانس‌های گیاهی بر مرگ و میر، فیزیولوژی گوارشی و ماکرومولکول‌های ذخیره‌ای <em>Ephestia kuehniella</em> Zeller  بررسی شد. سمیت گوارشی اسانس‌های زیره سبز (<em>Cuminum cyminum</em>) و شوید (<em>Anethum graveolens</em>) علیه لاروهای سن چهارم بید آرد ارزیابی شد. مقادیر LC₅₀ و LT₅₀ به ترتیب 26/13 میکرولیتر بر میلی‌لیتر و 28/15 ساعت برای زیره سبز و 15/6 میکرولیتر بر میلی‌لیتر و 39/8 ساعت برای شوید محاسبه شد. در پژوهش حاضر، اسانس <em>A. graveolens</em> در غلظت‌های پایین‌تر و زمان‌های کوتاه‌تر باعث مرگ و میر بیشتری در لاروها شد. فعالیت آنزیم‌های گوارشی (به جز لیپاز) در حشرات تغذیه شده با رژیم غذایی آغشته شده به هر دو اسانس، به طور قابل توجهی کاهش یافت. علاوه بر این، مقادیر پروتئین، تری آسیل گلیسرول و گلیکوژن (به عنوان ذخایر انرژی حشرات در معرض قرار گرفته) به طور قابل توجهی کمتر بود، که نشان دهنده کاهش این ذخایر به دلیل هزینه‌های انرژی تحمیل شده توسط این دو اسانس است. نتایج نشان می‌دهد که اسانس <em>A. graveolens</em> نسبت به <em>C. cyminum</em> روی لاروهای <em>E. kuehniella</em> مؤثرتر است و فرآیندهای حیاتی گوارش را مختل می‌کند، که می‌تواند به خواص حشره‌کشی آنها کمک کند. با این حال، مطالعات بیشتری برای گسترش تکنیک‌های کپسوله کردن ترکیبات مشتق‌شده از گیاهان برای افزایش پایداری و اثربخشی مورد نیاز است. Botanical compounds are increasingly investigated for their potential in pest control. Several botanical compounds, including essential oils (EOs), are recognized to affect the digestion and metabolic processes of insect herbivores. This study examines the effects of plant EOs on mortality, digestive physiology, and storage macromolecules of <em>Ephestia kuehniella</em>. Oral toxicity of <em>Cuminum cyminum</em> and <em>Anethum graveolens</em> EOs were investigated against the fourth instar larvae of <em>E. kuehniella</em>. The LC₅₀ and LT₅₀ values were recorded 13.26 μL/mL and 15.28 h for <em>C. cyminum</em> and 6.15 μL/mL and 8.39 h for <em>A. graveolens</em>, respectively. In the present study, <em>A. graveolens</em> EO at lower concentrations and shorter times caused higher larval mortality. Activities of digestive enzymes, except for lipase, were significantly reduced in the insects fed on treated diet by both EOs. Additionally, the amounts of protein, triacylglycerol, and glycogen as energy reserves were markedly lower in the exposed insects, indicating depletion due to energetic costs imposed by this two EOs. The findings suggest that the <em>A. graveolens</em> EO is more effective than <em>C. cyminum</em> on the <em>E. kuehniella</em> larvae and disrupt critical digestive processes in, which may contribute to their insecticidal properties. However, further studies are needed to expand advanced plant derivative compounds-based encapsulation techniques to increase the stability, and efficacy. https://arpp.tabrizu.ac.ir/article_20957_ac4bd533715c192ac1ad0f8b746482d8.pdf